“İzmir’de sahte polis ve gazeteci operasyonu: Tutuklandı” ve “İzmir’de polis ve gazeteci kılığına giren şüpheli tutuklandı” haberlerinde, sosyal medya platformlarında “Polis Haber’ ve ‘Basın Polis’ gibi ibareler yerleştiren bir kişiden söz ediliyordu.
Bence bu haberlerde bir yanlışlık var. A.U.Ş. adlı bu kişi, “gazeteci kılığına girdiği” için değil, asıl olarak “polis kılığına girdiği” için yakalanmış; hakkında işlem yapılmıştır. Gazeteci gibi görünmekle yetinseydi, kimse dokunmazdı, düzenini istediği gibi yürütürdü.
Zira sosyal medyada “gazeteci kılığı”na giren, gazeteci gibi davranan, haber paylaşıyor gibi yaparak, gazeteciliği ticari işleri ya da para kazanmak için kullanan onlarca hesap var. Yıllardır da faaliyetteler ve hiç kimse onlara müdahale edip de “Siz gazeteci değilsiniz, gazeteci gibi davranamazsınız” demiyor; “sahte gazeteci” olarak tanımlamıyor.
Girin sosyal medyaya, medya, basın, haber gibi sözcüklerle tarayın, yüzlerce hesap çıkacak önünüze. O hesaplardan çok azı gerçekten gazeteci, gerçekten habercilik yapıyor. Onların da büyük bölümü başkalarının haberlerini alıp takla attırıp ya da kısaltarak yayımlayan intihalciler.
Yerelde durum daha da vahim. Gazetecilikle ilgisi olmayan işlerle iştigal eden kişiler sosyal medyada hesap açıp, “gazeteci” gibi itibar görüyorlar, makamlara kabul edilip, basın toplantılarına çağrılıyorlar. Parayla paylaşım da yapıyorlar, yalan yanlış bilgi de yayıyorlar.
Ege bölgesinden örnek vereyim, “Magazin…”, “…çevirme”, “…etkinlik”, “..sondakika” gibi onlarca hesap var Instagramda. Gazetecilikle ilgisi olmayan kişiler de habercilik yapıyor gibi sürdürüyorlar faaliyetlerini
İzmir Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Dilek Gappi, altı ay önce katıldığı bir panelde bu durumdan yakınmış, “Öyle bir dünyaya geldik ki” demiş, eklemişti:
“Artık 5N1K yok; 5K1N var. Günümüzde çaycıya, pilavcıya, influencerlara gazeteci diyoruz. Kime çalışıyorum, kimden finans sağlayacağım, kimden haber kopyalayacağım, kime hesap vereceğim? Gazetecilik kimsenin alkışlayıcısı değildir. Dijital ekosistemde gazetecilik tanımı yeniden ele alınmalı.”
Çok haklıydı Dilek Gappi. Habercilik ekip işidir, bilgi, uyum, iddia, kulis, fotoğraf, görüntü de doğrulama ve işleme sürecinden geçirilerek habere dönüşür. Oysa sosyal medyada gazeteci gibi görünen “çaycı, pilavcı, influencer” gibi kişiler ne gazeteci ne de bu mesleğin ilkeleri ile kurallarına uyuyorlar. Dezenformasyonun asıl kaynağı bu hesaplar, doğrulama sürecine gerek duymadan yayıyorlar duyduklarını, gördüklerini…
Gazetecilik de eğitimi, etik ilkeleri ve kuralları olan “geçirgen” bir meslektir. Başka dallarda eğitim alanlar da gazeteciliğe geçebilir. Ama bunun temel koşulu, gazeteciliğin evrensel ilke ve kurallarına uymalarıdır. Nitekim bugün dış politikadan ekonomiye, hatta sosyoloji ve felsefeye kadar farklı dallarda lisans eğitimi alanlar da “profesyonel gazetecilik” yapabiliyorlar.
Ancak burada temel ölçüt, gazeteciliğin evrensel ilke ve kurallarına uyup uymadıkları; gazeteciliğin sorumluluğunu taşıyıp taşımadıklarıdır. Bu ölçütle bakınca, sosyal medya ve dijital mecralarda içerik üreten “Vatandaş gazeteciler”, “Dijital içerik üreticileri”, “Sokak röportajcıları” ve “Kırıntı haberciler” olarak faaliyet yürütenleri gazeteci olarak tanımlayamayız. İnfluencerlar gibi sosyal medya ünlülerinin zaten gazetecilikle ilgisinden söz edilemez.
Kuşkusuz dijital mecralarda gazeteciliğin evrensel etik ilkelerine ve kurallarına uymadan yayın yapan gazeteci kökenliler de var. Reklamcılık ile haberciliği birbirine karıştıran, gerçeği aktarma işi yerine dedikoduları ve doğrulanmamış duyumları aktaran bu isimlerin de artık gazeteci olup olmadıkları tartışılır.
Tabii geleneksel medyanın “Dijital Medya”ya dönüştüğü büyük bir altüst oluş ve dönüşüm sürecinde karmaşa yaşanması da kaçınılmaz. Elbette böyle bir ortamda gazeteciliğin etik ilkelerini, güvenilirliğini, itibarını korumak yine öncelikle biz gazetecilere düşüyor.
Gazeteci gibi görünerek gazeteciliğe zarar veren sahtecilerle mücadele ederken, dijital çağa ayak uydurarak sosyal ağlardaki bilgi yayılımında daha etkin olmanın yeni yollarını bulmalı, mesleki alanımızda boşluk bırakmamalıyız.
